38 triệu lao động chưa qua đào tạo thách thức mục tiêu “xóa mù kỹ thuật”

Lãnh đạo Cục Việc làm, Bộ Nội vụ chỉ rõ, thiếu lao động kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao hiện là điểm nghẽn lớn. Nhà nước muốn làm “đặc khu nhân lực”, doanh nghiệp cần xóa mù kỹ thuật cho nhân công.

Nguồn: Báo Dân Trí

Phát triển nhân lực, thu hút nhân tài

Theo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), một trong những chuyển biến tích cực của nguồn nhân lực Việt Nam thời gian qua là tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ tăng từ 15,6% năm 2011 lên khoảng 29,2% năm 2025. Đây là tiến bộ rõ rệt, phản ánh chất lượng nguồn nhân lực đã được cải thiện từng bước.

Tuy nhiên, ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm, nhìn nhận chất lượng nguồn nhân lực là điểm nghẽn lớn vì còn gần 3/4 lực lượng lao động chưa có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật; khoảng 38 triệu lao động chưa qua đào tạo.

Điều này cho thấy chất lượng nguồn cung lao động chưa đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế số, chuyển đổi xanh, công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tình trạng thiếu lao động kỹ thuật, thiếu nhân lực chất lượng cao trong khi vẫn có một bộ phận lao động làm việc trái ngành, trái nghề hoặc thất nghiệp.

Do đó, để nâng cao năng suất lao động cho toàn nền kinh tế, giải pháp căn bản là phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm, trình bày những giải pháp trọng tâm để phát triển chất lượng nguồn nhân lực (Ảnh: CTV). Nguồn: Báo Dân Trí

Thời gian qua, Cục Việc làm đã nỗ lực tìm giải pháp nâng cao năng suất lao động gắn với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hiệu quả trong giai đoạn mới, tổ chức hội nghị ở nhiều tỉnh thành để lấy ý kiến rộng rãi các đơn vị quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia lao động và cơ sở giáo dục, đào tạo.

Báo cáo tổng hợp sau đó thể hiện các nhóm giải pháp chính là: Chuyển dịch cơ cấu lao động vào những ngành, lĩnh vực có năng suất lao động cao; đột phá để thu hút nhân tài, đào tạo nhân lực chất lượng cao; đổi mới giáo dục nghề nghiệp, phát triển lực lượng lao động sản xuất thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0; hiện đại hóa hệ thống kết nối cung cầu lao động nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn nhân lực…

Cục trưởng Vũ Trọng Bình nhận định, thực tế lâu nay các địa phương chú trọng quy hoạch đầu tư nhưng chưa để ý quy hoạch phát triển nguồn nhân lực kèm theo, dẫn đến khi kinh tế phát triển thì không đủ nguồn nhân lực cần thiết.

Ngoài ra, các doanh nghiệp FDI, các tập đoàn đầu tư nhiều, quy mô lớn nhưng hầu hết các vị trí việc làm đều có năng suất lao động thấp, giá trị thấp để tận dụng nguồn nhân lực giá rẻ, dẫn đến chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động của cả nước không cao.

Do đó, điều quan trọng hiện nay là cần có giải pháp đột phá trong việc thu hút nhân tài, đào tạo nhân lực chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Một trong những giải pháp đột phá mà Cục Việc làm đang nghiên cứu là thí điểm xây dựng “đặc khu phát triển nhân lực”. Đặc khu này sẽ áp dụng những cơ chế ưu đãi cao nhất để thu hút các tập đoàn đa quốc gia, trường đại học và cơ sở đào tạo danh tiếng trên thế giới thiết lập trung tâm đào tạo tại Việt Nam. Từ đó, hình thành các hệ sinh thái đào tạo chuẩn quốc tế, làm nòng cốt để phát triển đội ngũ chuyên gia, lao động kỹ năng cao.

Nền kinh tế hiện đại đang cần đội ngũ lao động kỹ năng cao (Ảnh minh họa: Sơn Nguyễn). Nguồn: Báo Dân Trí

Một giải pháp căn bản khác mà Cục Việc làm theo đuổi là phải đổi mới giáo dục nghề nghiệp. Trong đó, Cục đề xuất đẩy mạnh phân luồng, rút ngắn thời gian đào tạo thông qua việc triển khai quyết liệt mô hình đào tạo nghề sau bậc học trung học cơ sở.

Ông Bình so sánh, các nước đều phân luồng 50-70% học sinh sau trung học cơ sở thì học nghề, trở thành cử nhân nghề… Theo cách này, lao động ra trường, gia nhập thị trường sớm hơn người theo học chương trình đại học 3 năm. Nếu làm được như vậy thì mỗi năm Việt Nam sẽ có thêm 500.000 người đi làm sớm, khắc phục được tình trạng thiếu lao động do già hóa dân số.

Ngoài ra, để có nguồn nhân lực chất lượng cao, sự tham gia của doanh nghiệp, người sử dụng lao động trong mối quan hệ nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp là rất quan trọng.

Do đó, ông Bình nhấn mạnh đến việc phải phát huy vai trò của người sử dụng lao động trong việc nâng cao kỹ năng nghề thông qua cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tự tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề nội bộ. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết đào tạo với các tổ chức quốc tế để cấp chứng chỉ kỹ năng nghề có giá trị toàn cầu, đảm bảo lao động Việt Nam đáp ứng được các tiêu chuẩn sản xuất khắt khe nhất.

“Đặc khu nhân lực” và yêu cầu “xóa mù kỹ thuật”

Bà Phạm Thị Hồng Yến, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty Intel Products Việt Nam, rất đồng tình với giải pháp doanh nghiệp, người sử dụng lao động phải có trách nhiệm tham gia vào quá trình đào tạo kỹ năng, phát triển nguồn nhân lực.

Thực tế, Intel Products Việt Nam đã và đang tham gia vào quá trình này với các chính sách hỗ trợ người lao động trong công ty học tập nâng cao trình độ.

Tùy vào nhu cầu sản xuất thực tế của công ty, mỗi năm bộ phận nhân sự sẽ xây dựng đề án đào tạo thêm bao nhiêu người. Khi được lựa chọn tham gia đào tạo nâng cao trình độ, người lao động có thể đi học mà vẫn nhận đủ lương.

Bà Phạm Thị Hồng Yến, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty Intel Products Việt Nam (Ảnh: NVCC). Nguồn: Báo Dân Trí

“Hiện công ty đang hỗ trợ nhân viên có trình độ phổ thông học lên trung cấp, trung cấp thì học lên cao đẳng và đại học, tiến tới xóa nhóm lao động trình độ phổ thông và trung cấp”, bà Yến cho biết.

Ngoài ra, không chỉ là mối liên kết 3 nhà, bà Hồng Yến nhấn mạnh đến bên thứ tư là người lao động. Chính mỗi người cũng phải có tinh thần tự giác học tập và nâng cao kỹ năng để phát triển sự nghiệp của bản thân.

Theo bà Phạm Thị Hồng Yến, trong kỷ nguyên số và môi trường nhiều biến động, việc người lao động học tập không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu. Bà Yến nhấn mạnh: “Bây giờ không còn xóa mù chữ nữa mà là xóa mù kỹ thuật”.

Do đó, bà Yến đánh giá cao định hướng của Chính phủ về việc sẽ đồng hành, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp trong phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; hỗ trợ đào tạo kỹ năng số, kỹ năng nghề mới, hỗ trợ đào tạo lại, bảo đảm việc làm bền vững cho người lao động…

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, đồng tình với ý kiến phải có giải pháp để thúc đẩy đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và học tập suốt đời cho lực lượng lao động.

Theo ông, đây là giải pháp đặc biệt quan trọng trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh. Người lao động phải được hỗ trợ thường xuyên để cập nhật kỹ năng, chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao năng suất làm việc.

Về “bộ tứ” quan hệ nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và người lao động, ông Tuấn quan tâm đến việc phải phát triển mạnh hệ sinh thái kết nối giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM (Ảnh: Trịnh Nguyễn). Nguồn: Báo Dân Trí

Ông nói: “Phải hình thành cơ chế liên kết thực chất giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm và hiệp hội ngành nghề để dự báo nhu cầu nhân lực, cập nhật chuẩn đầu ra và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Cần xem đào tạo lại, đào tạo thường xuyên là một cấu phần của chính sách phát triển năng suất lao động, có cơ chế hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp và người lao động tham gia nâng cao kỹ năng, thích ứng với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh”.

PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện nghiên cứu đời sống xã hội, thì quan tâm đến cơ chế để thúc đẩy doanh nghiệp tích cực tham gia vào quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Theo ông, doanh nghiệp không thể tự hưởng lợi từ việc sử dụng miễn phí nguồn lao động đã được nhà nước đầu tư đào tạo mà phải trích một phần lợi nhuận để tham gia vào quá trình đào tạo nguồn nhân lực.

Ông đề xuất Việt Nam tham khảo các mô hình quốc tế, có quy định để doanh nghiệp bắt buộc tham gia đào tạo, nếu không tham gia thì họ phải đóng một phần lợi nhuận vào quỹ chung để hỗ trợ công việc đào tạo phát triển nguồn nhân lực dựa trên số lao động mà doanh nghiệp sử dụng. Điều này tạo động lực khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nhân lực và công bằng với các doanh nghiệp đang tích cực tham gia công tác này.

Theo Tùng Nguyên – Nguồn: Báo Dân Trí

Đường dẫn bài viết: https://dantri.com.vn/lao-dong-viec-lam/38-trieu-lao-dong-chua-qua-dao-tao-thach-thuc-muc-tieu-xoa-mu-ky-thuat-20260619050518007.htm